W tym roku przypada 96 rocznica m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci o. B\u0142a\u017ceja Justvana, gwardiana grodzie\u0144skiego. Ten franciszkanin pomimo bardzo kr\u00f3tkiego pobytu w klasztorze grodzie\u0144skim sta\u0142 si\u0119 niejako symbolem czas\u00f3w prze\u015bladowa\u0144 bolszewickich w okresie wojny polsko-bolszewickiej. Przy wielu okazjach posta\u0107 tego franciszkanina pojawia si\u0119 jedynie na kr\u00f3tko, aby zasygnalizowa\u0107 trudny okres w dziejach Ko\u015bcio\u0142a. W kolejn\u0105 rocznic\u0119 jego m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci przypatrzmy si\u0119 nieco na skromny materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy na temat tego zakonnika.<\/p>\n
W rodzinie Franciszka i Amelii zd. Gruszka zamieszka\u0142ych w Bukowinie w Serecie, w cesarstwie Austro-w\u0119gierskim dnia 22 sierpnia 1887 r. przyszed\u0142 na \u015bwiat m\u0142odzieniec. Na chrzcie \u015bw. otrzyma\u0142 dwa imiona: Ferdynand-Tymoteusz. Jego ojciec Franciszek by\u0142 W\u0119grem, a matka Amelia by\u0142a Polk\u0105. Ferdynand by\u0142 mi\u0142ym dzieckiem, nie sprawiaj\u0105cym rodzicom zbytnich trosk. Uzyskawszy wymagany wiek rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w szkole powszechnej w Bukowinie. Nauka m\u0142odzie\u0144cowi dobrze sz\u0142a, nast\u0119pnie przeszed\u0142 do gimnazjum, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c uko\u0144czy\u0142 bez przeszk\u00f3d. Jako obywatel cesarstwa Austro – w\u0119gierskiego Ferdynand pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 j\u0119zykiem niemieckim, w domu od matki nauczy\u0142 si\u0119 s\u0142abo rozmawia\u0107 w j\u0119zyku polski. J\u0119zyka rodzinnego swego ojca \u2013 w\u0119gierskiego nie zna\u0142.<\/p>\n
Id\u0105c za g\u0142osem powo\u0142ania zakonnego maj\u0105c 18 lat wst\u0105pi\u0142 do zakonu franciszka\u0144skiego we Lwowie. Tam po kilkutygodniowej aspiranturze 17 listopada 1904 r. rozpoczyna nowicjat otrzymuj\u0105c imi\u0119 zakonne B\u0142a\u017cej. Br. B\u0142a\u017cej na klerykacie stara\u0142 si\u0119 by\u0107 dobrym dla innych. W seminarium by\u0142 nazywany Dulcissimi <\/em>\u2013 Najs\u0142odszy<\/em> ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j spos\u00f3b podej\u015bcia do \u017cycia w spos\u00f3b roztropny i przepojony s\u0142odycz\u0105 serca. Br. B\u0142a\u017cej d\u0105\u017cy\u0142 do doskona\u0142o\u015bci zakonnej i cieszy\u0142 si\u0119 z post\u0119pu bli\u017anich w cnotach.<\/p>\n Do kap\u0142a\u0144stwa przygotowa\u0142 si\u0119 solidnie odby\u0142 studia w Kolegium Serafickim<\/em> w Krakowie z wynikiem bardzo dobrym. \u015awiecenia kap\u0142a\u0144skie otrzyma\u0142 29 wrze\u015bnia 1911 r.<\/p>\n Na kapitule prowincjalnej w 1914 r. zostaje wybrany na magistra nowicjusz\u00f3w – kleryk\u00f3w do Krakowa, kt\u00f3rego to obowi\u0105zku nie obj\u0105\u0142 ze wzgl\u0119du na wybuch I wojny \u015bwiatowej. O. B\u0142a\u017cej zosta\u0142 powo\u0142any na kapelana przy wojsku austriackim. Na wojnie nie zapomina\u0142 o obowi\u0105zkach zakonnych. Po zako\u0144czeniu wojny, po czterech latach kapela\u0144stwa wojskowego zosta\u0142 wybrany w 1919 r. na gwardiana do Warszawy. Nie d\u0142ugo jednak przebywa\u0142 w Warszawie. W Grodnie obrano wtedy gwardianem o. Melchiora Fordona, jednak na spraw\u0119 przej\u0119cia klasztoru w Wilnie zosta\u0142 on tam przeniesiony r\u00f3wnie\u017c na gwardiana.<\/p>\n W 1920 r. na kongregacji czyli definitorium prowincjalnym o. B\u0142a\u017cej zosta\u0142 wybrany gwardianem konwentu w Grodnie. O. B\u0142a\u017cej obj\u0105\u0142 urz\u0105d w Grodnie w czerwcu 1920 r.<\/p>\n Zaraz po przybyciu do klasztoru grodzie\u0144skiego odda\u0142 si\u0119 pracy duszpasterskiej. W Ksi\u0119dze chorych<\/em> pod dat\u0105 14 lipca 1920 r. jest zapis o odwiedzinach przez o. B\u0142a\u017ceja w miejscowo\u015bci Gnojnica dw\u00f3ch os\u00f3b chorych z pos\u0142ug\u0105 spowiedzi, namaszczenia chorych i Komunii \u015bw. Emilii Marmol i Katarzyny Paw\u0142owskiej. Nast\u0119pna adnotacja widnieje pod dat\u0105 19 sierpnia 1920 r. udzielenie takiej samej pos\u0142ugi duszpasterskiej dla chorego Antoniego Filipowicza we wsi So\u0142y. Po dacie 24 sierpnia 1920 r. widnieje napis w tej ksi\u0119dze: Z powodu prze\u015bladowa\u0144 bolszewickich dalsze prowadzenie Ksi\u0105\u017cki chorych by\u0142o nie mo\u017cliwe. O. Korneliusz franciszkanin<\/em>. Wznowiono prowadzenie powy\u017cszej ksi\u0119gi od 4 stycznia 1921 r.[1]<\/a><\/p>\n Nieco wi\u0119cej informacji mo\u017cna znale\u017a\u0107 w tzw. Ksi\u0119dze prokuratorskiej<\/em> prowadzonej przez ekonoma klasztoru, kt\u00f3rym w tym czasie by\u0142 o. Korneli Czupryk, p\u00f3\u017aniejszy misjonarz w Japonii i prowincja\u0142. Zapisa\u0142 on wtedy nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa w prowadzonej przez siebie ksi\u0119dze: Z powodu zbli\u017cania si\u0119 bolszewik\u00f3w do Grodna odda\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 i kas\u0119 prokuratorsk\u0105 o. gwardianowi ks. B\u0142a\u017cejowi Justvanowi, dnia 13-VII-1920 r. \u2013 o. Korneliusz. Dnia 19-VII o godz. 3 po po\u0142. zaj\u0119li bolszewicy Grodno. <\/em><\/p>\n Podczas okupacji Grodna przez bolszewik\u00f3w, prowadzenie rachunk\u00f3w, za miesi\u0105c sierpie\u0144 i wrzesie\u0144 by\u0142o niemo\u017cliwe.<\/em><\/p>\n Dnia 23 sierpnia rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 gwa\u0142towny, pe\u0142ny paniki, odwr\u00f3t hord bolszewickich przez Grodno.<\/em><\/p>\n Dnia 30 sierpnia w godz. 1.00 w nocy Czerezwyczajka bol. z 15 \u017co\u0142nierzami napad\u0142a na klasztor; o. gwardiana ks. B\u0142a\u017ceja Justvana aresztowali i zn\u0119caj\u0105c si\u0119 w nieludzki spos\u00f3b wywioz\u0142a do Lidy, a nast\u0119pnie w g\u0142\u0105b Rosji; a za\u015b o. Korneliusz Czupryk, w przebraniu wiejskim zdo\u0142a\u0142 uj\u015b\u0107 i tu\u0142aj\u0105c si\u0119 we wsi So\u0142owieje[2]<\/strong><\/a> przez miesi\u0105c w przebraniu pastucha, wr\u00f3ci\u0142 dnia 25 wrze\u015bnia rano, z wojskami polskimi do klasztoru<\/em>[3]<\/a>.<\/p>\n O losach o. B\u0142a\u017ceja nic wi\u0119cej nie wiadomo, dochodzi\u0142y jedynie do klasztoru r\u00f3\u017cne sprzeczne informacje, jedne o tym \u017ce \u017cyje, przebywa w Samarze, inne \u017ce zosta\u0142 roztrzelany ko\u0142o Witebska. W 1923 r. na kapitule prowincjalnej z powodu braku jakich kolwiek nadziei na to \u017ce o. B\u0142a\u017cej mo\u017ce by\u0107 przy \u017cyciu uchwalono, aby we wszystkich klasztorach by\u0142y odprawione Msze \u015bw. za \u015b.p. o. B\u0142a\u017ceja Justvana[4]<\/a>.<\/p>\n O. B\u0142a\u017cej prze\u017cy\u0142 33 lata, w tym 16 lat w Zakonie \u015bw. Franciszka i 9 lat w kap\u0142a\u0144stwie. W tym tak kr\u00f3tkim czasie da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako wzorowy zakonnik i gorliwy kap\u0142an.<\/p>\n Te tak bardzo kr\u00f3tkie refleksje przesz\u0142o\u015bci niech nam pos\u0142u\u017c\u0105 do przypomnienia postaci, kt\u00f3ra do ko\u0144ca sta\u0142a na posterunku obrony Ko\u015bcio\u0142a i wiary.<\/p>\n J\u00f3zef Makarczyk OFMConv.<\/p>\n [1]<\/a> Archiwum OO. Franciszkan\u00f3w w Grodnie, dalej AFG, Ksi\u0119ga chorych 1920 r.<\/em> [1920 \u2013 1924], brak numeracji stronic, b. Sygn.<\/p>\n [2]<\/a> Wie\u015b So\u0142owieje – istniej\u0105ca do dnia dzisiejszego miejscowo\u015b\u0107 na Bia\u0142orusi przy drodze Grodno \u2013 Zareczanka (Balla Ko\u015bcielna), odleg\u0142a kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w od klasztoru grodzie\u0144skiego.<\/p>\n [3]<\/a> AFG, Ksi\u0119ga prokuratorska<\/em>, 1919 – 1924, s. 18v-19, b. Sygn.<\/p>\n